زمانی که انسان گرفتار خود فراموشی شود، همهی حدود الهی شکسته خواهد شد
امروز چهارشنبه، ۲۷ آبان ۱۴۰۵، سیاُمین نشست صمیمانه تولیت و کارکنان آستان مقدس حضرت احمدبن موسی الکاظم علیهماالسلام، در شبستان امام خمینی(قدس سره) برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی آستان مقدس، دکتر کلانتری در ابتدای این نشست، ضمن تسلیت درگذشت مرجع عالیقدر جهان تشیّع؛ حضرت آیتالله العظمی وحید خراسانی، گفت: ایشان یکی از استوانههای بزرگ فقاهت شیعه در عصر ما بودند؛ یک عالم مخلِص و تلاشگر که در همه زمینهها محبّ اهلبیت عصمت و طهارت علهیم السلام و احیاگر سنتهای دین بودند.
وی ادامه داد: درس خارج اصول حضرت آیتالله العظمی وحید در حوزه علمیه قم معروف میباشد که ۱۸ سال زمان میبرد؛ درس فقه ایشان نیز که با حضور طلّاب بسیار در یکی از شبستانهای مسجد اعظم برگزار میشد، هیچگاه پایان نمییافت. این عالِم ربّانی، اهتمام ویژهای به تبیین معارف اهلبیت علیهم السلام، دفاع از حریم تشیّع و احیای شعائر دینی، بهویژه برگزاری مجالس نیمه شعبان و عزاداری شهادت حضرت فاطمه(سلام الله علیها)، داشتند.
تولیت آستان مقدس، تصریح کرد: حرکت دستههای هیئات مذهبی در خیابانها و عزاداری آنها در سالروز شهادت حضرت زهرا سلام الله علیها، از جمله خدمات ایشان بوده است که در ترویج آن مجاهدت ویژهای داشتند.
استاد دانشگاه تهران، خاطرنشان کرد: ارادت به حضرت زهرا(سلام الله علیها)، یعنی ارادات به همه خوبیهای عالم. دوستی و اخلاص به همه ائمه و اهلبیت عصمت و طهارت(علهیم السلام) در قالب عرض ارادت به ام الائمه؛ حضرت زهرا سلام الله علیها خود را نمایان میکند. ایشان حلقه واسط بین نبوّت و امامت هستند.
دکتر کلانتری، در ادامه بر اهمیت تلاش برای ارتقاء درجه معنوی و پیشرفت انسان اشاره کرد و گفت: انسان همواره باید در تلاش باشد تا در مسیر پیشرفت قرار گیرد؛ فرد مومن نباید دو روز یکسان داشته باشد و همواره باید در مسیر ارتقاء و تعالی قرار بگیرد. اگر بخواهیم مشمول یاد خداوند شویم، باید دائماً به یاد خدا باشیم که در حدیثی قدسی به این امر اشاره کرده است؛ « أَنَا جَلِيسُ مَنْ ذَكَرَنِي»؛ «من همنشين كسى هستم كه مرا ياد كند».
وی، در ادامه به آیاتی در مورد اهمیّت یاد و ذکر خدا اشاره کرد و گفت: در قرآن آیات بیشمار در این زمینه وجود دارد، از جمله آیه ۱۵۲ سوره بقره که میفرماید:
«فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ »؛ «پس مرا ياد كنيد تا شما را ياد كنم»
و در جایی دیگر بیان میکند:
«وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْسَاهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ»؛ «از آن كسان مباشيد كه خدا را فراموش كردند و خدا نيز چنان كرد تا خود را فراموش كنند. ايشان نافرمانند»؛ (آیه ۱۹، سوره حشر)
تولیت آستان مقدس با بیان اینکه یکی از معارف اصلی قرآن، ذکر «الله» است، خاطرنشان کرد: تکرار بعضی از واژهها نشان دهنده اهمیت بسیار آنها است. در قرآن کریم واژه «الله» و همچنین کلمه «رَب» که از صفات الله میباشد، بسیار زیاد بهکار برده شده است؛ «اللَّهُ رَبُّكُمْ»؛ «این است خدا پروردگار شما»؛ (آیه ۱۰۲ سوره انعام).
هدف نزول وحی قرآنی، معرفی الله به بشریت است و نمایانگر این امر است که محور همه هستی «الله» است و دیگر همه چیز باطل میباشد؛ « لا إِلهَ إِلاَّ اَللّهُ»؛ «نیست خدایی جز الله»، همه بتها و الههها باطل هستند و فقط «الله» مرکز و محور هستی است.
تولیت آستان مقدس، تصریح کرد: گاهی اوقات، بت بزرگ انسان، وجود خود او و نفسش میباشد: «مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ»؛ « هواى [نفس] خود را معبود خويش گرفته است»(آیه ۴۳، سوره فرقان).
این امر در جامعه امروز، بیداد میکند. بسیاری از اختلافات و درگیریها به خاطر همین بتپرسی نفس انسان است؛ انسانی که گرفتار منیّت شود، ویرانگر است، نه تنها به خود، بلکه به دیگران آسیب میرساند. بعضی از منیّتها به مسائل جزئی و مطاع بی ارزش دنیایی مانند لباس، پست و مقام و ... برمیگردد که بسیار تنشزا و مخرب است. بتپرستی فقط به پرستش اجسام بیجان برنمیگردد، بلکه این منیّتها و پیروی از هوای نفس هم خود بخشی از بتپرستی و بسیار خوف انگیز است.
استاد دانشگاه تهران، در ادامه به آیه ۱۹ سوره حشر اشاره کرد و گفت: در مقابل ذکر الله، نسیان الله و غفلت وجود دارد. در این آیه که خطاب به مومنین است بیان میشود که ای اهل ایمان به هیچ وجه جزو افرادی که خدا را فراموش کردهاند نباشید و انسان از این کار نهی میشود؛ زیرا کسانی که خدا را فراموش کردهاند خود را نیز فراموش میکنند؛ «وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْسَاهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ».
وی، ادامه داد: کلمه «نفس» در قرآن، بیانگر وجود چندین نوع نفس در انسان است؛ نخست، نفس حقیقی که در این آیه به آن اشاره شده است. انسان همچنین دارای نفس مطمئنه: «يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ»؛ «اى روح آرامش يافته»(آیه ۲۷ سوره فجر) و نفس امّاره: «إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ»؛ «نفس (سرکش) بسیار به بدیها امر میکند»(آیه ۵۳، سوره یوسف)، هم میباشد.
دکتر کلانتری با بیان اینکه حقیقت انسان، نفس او است، اظهار کرد: انسانها با یکدیگر در درجه وجود نفس متفاوت هستند. اگر انسان خدا را فراموش کند، خداوند کاری میکند که انسان خود واقعی وجودش را فراموش بکند. با این فراموشی، نفس و حقیقت انسان نیز از بین میرود. در این حالت دیگر انسان هیچ حد و مرزی را قبول ندارد و به یک حیوان وحشی تبدیل میشود و هیچ چیز برای او مهم نیست و هیچ مرز انسانیتی برای کنترل انسان وجود نخواهد داشت و فرد دست به انجام کارهایی میزند که عرش خداوند به لرزه در میآید. زمانی که انسان گرفتار خود فراموشی شود، همهی حدود الهی شکسته خواهد شد. اگر «الله»؛ در زندگی انسان گم شود، دیگر هیچ حد ومرزی رسمیت نخواهد داشت.
وی، اظهار کرد: با توجه به آیه ۱۹ سوره حشر، متوجه دو جبهه مقابل یکدیگر در دنیا میشویم. نخست، «نَسُوا اللَّهَ فَأَنْسَاهُمْ أَنْفُسَهُمْ»؛ کسانی که یاد خدا را فراموش کردند و دیگری « فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ»؛ افرادی که دائماً ذکر خدا را تقویت میکنند و وجود خود را ارتقاء داده و به دنبال افزایش حسنات در وجود خود هستند و پیوسته به دنبال رشد نفس خود و رسیدن به نفس مطمئنه میباشند. اما کسی که نفس را از دست داده، هرچه گناه و زشتی است را در زندگی خود جمع میکند. طبق آیات خداوند رسیدن به هر دوجبهه، قدم به قدم است و تدریجی در وجود انسان شکل میگیرد. با اینکه بعضی از بزرگان یک شبه به مقام و درجه کامل انسانیت رسیدهاند؛ اما عرفِ طی کردن این مراحل، تدریجی است و با سیر و سلوک الی الله شکل میگیرد. یعنی با تمرین کردن و با افزدون فضایل، انسان به مقام قرب پروردگار نزدیک میشود.
استاد دانشگاه تهران، اظهار کرد: بعضی انسانها، فهم انسانیت و هدف هستی را نمیدانند و نعمتهایی که به آنها رسیده است را در راه رسیدن به مرحله تعالی به کار نمیگیرند و در این راستا حتی از درجه حیوانات پایینتر میروند و به پستترین درجات میرسند و این حقیقت کسانی است که ذکر خدا را فراموش کردهاند.
«وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ»؛ «و در حقيقت، بسيارى از جنّيان و آدميان را براى دوزخ آفريدهايم. [چرا كه] دلهايى دارند كه با آن [حقايق را] دريافت نمىكنند، و چشمانى دارند كه با آنها نمىبينند و گوشهايى دارند كه با آنها نمىشنوند. آنان همانند چهارپايان بلكه گمراهترند. [آرى،] آنها همان غافلماندگانند»( آیه ۱۷۹ سوره اعراف).
وی، تصریح کرد: یکی از عرصههای ذکر الله، اماکن مقدس و حرمهای اهل بیت عصمت و طهارت(علیهم السلام) است. همچنین دوست مومن، انسان را به سمت یاد خدا میکشاند. حتی ایام الله هم، ذکر الله است؛ «وَذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ»؛ «و روزهاى خدا را به آنان يادآورى كن»(آیه ۵، سوره ابراهیم). مجالس و کتابهای اخلاق هم ذکر الله هستند، فقط کافی است انسان در این مسیر قرار بگیرد، خداوند ابزار رسیدن به این هدف را به کثرت در اختیار انسان قرار داده است. با تلاش و تمرین انسان میتواند خود را به درجه قرب الهی نزدیکتر کند.
تولیت آستان مقدس، تصریح کرد: بارگاه های منوّر امامان معصوم و امامزادگان جلیلالقدر علیهم السلام، خانههایی هستند که در آن باید ذکر خدا دائماً گفته شود؛ «فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ»؛ «در خانههايى كه خدا رخصت داده كه [قدر و منزلت] آنها رفعت يابد و نامش در آنها ياد شود»(آیه ۳۶، سوره نور). برای کسانی که دراین اماکن خدمت میکنند این یک توفیق الهی است که باید از این امر بهره کافی را ببرند.
استاد دانشگاه تهران، در ادامه ضمن گرامیداشت هفته کتاب و کتابخوانی، گفت: در عصر ما کتاب خوب بسیار فراوان است و دیگر جای هیچ بهانهای برای خروج از مسیر الهی وجود ندارد. حدود پنج دهه گذشته منابع زیادی در کشور وجود نداشت، اما امروز به برکت انقلاب و خون شهدا از نظر منابع دینی و ذکر الله هیچ کمبودی احساس نمیشود و حجت تمام است. امروز هزاران عنوان کتاب نه تنها در داخل کشور بلکه به صورت ترجمه در اختیار آزادگان جهان قرار دارد. به عنوان مثال چکیده تفسیر نمونه، به زبان انگلیسی ترجمه و منتشر شده است و در سرتاسر دنیا در دسترس همگان قرار دارد. تا آنجائیکه حتی رئیس یکی از زندانهای آمریکا آن را مطالعه کرده و در اختیار زندانیها قرار داده و همین امر سبب کاهش آشوب آنها شده است؛ با اینکه آنها مسلمان نیستند و شاید حتی اطلاع نداشتند که این تفسیر قرآن است اما نور قرآن باعث شده افرادی که آدمکش و جانی هستند اینگونه تاثیر بپذیرند.
وی ادامه داد: امروز منابع اسلامی که در ایران منتشر میشود، در سرتاسر دنیا در اختیار همگان قرار میگیرد و همین امر سبب روشنگری و تبیین در آنها شده است. بیداری اسلامی که امروز شاهد آن هستیم، مرهون همین امر میباشد. اما با وجود چنین منابع عظیمی، ضریب مطالعه در کشور ما بسیار پایین است؛ با اینهمه امکانات جای تاسف دارد که اراده ما در این زمینه بسیار کم میباشد. برای کسب معنویت دو سری کتاب در این راه کمک کننده میباشند؛ نخست، زندگینامه شهداء و دیگری زندگینامه عالِمان ربانی که به فراوانی در کشور یافت میشود.
تولیت آستان مقدس، در پایان اظهار کرد: اِنشاءالله برای مطالعه و کتابخوانی، زمانی ویژهای اختصاص بدهیم تا به جایگاهی که پیامبر اسلام صلوات الله علیه فرمودند برسیم؛
« لو كانَ العِلمُ بالثُّريّا لَتَناوَلَهُ رِجالٌ مِن فارِسَ»؛ « اگر دانش در ثريّا باشد، بيگمان مردانى از ايران به آن دست يابند». تک تک افراد جامعه، امّتی که در جهان نمونه است و استکبار را زمینگیر کرده و به عنوان یک قدرت الهی ظهور کرده، باید اهل مطالعه و علم باشند و این امر از مسیر کتابخوانی و معرفتافزایی به دست میآید.